Perfekcjonizm to jedna z największych pułapek, w jaką możesz wpaść. Kryje się z nim dużo bardzo negatywnych mechanizmów. Potocznie rozumiany jako ciągłe dążenie do doskonałości, nie ma z tym tak naprawdę wiele wspólnego. Dziwisz się, dlaczego tak negatywnie mówię o perfekcjonizmie? Dlaczego już w tytule tego tekstu wspominam o toksyczności? Zrozumiesz moje stanowisko lepiej, gdy dowiesz się, co jako coach mogę Ci powiedzieć o perfekcjonizmie.
Z tego wpisu dowiesz się:
- Dlaczego perfekcjonizmu nie uważam za zaletę.
- Jak nawyki mogą wesprzeć walkę z toksycznym perfekcjonizmem.
- Jak w naszej kulturze jest postrzegany perfekcjonizm i z czym to się wiąże.
- Jakie są typy perfekcjonizmu…
- …i dlaczego tylko jeden z nich może wspierać zamiast niszczyć.
- Co polecam, aby wyrwać się z toksyczności.
To nie zaleta!
Szczerze i wprost: perfekcjonizm nie jest zaletą. To zaklęcie, w które ubierasz swoje lęki, prokrastynację, niegotowość, obawę przed opinią innych.
Badania pokazują, że spośród rzeczy, którymi zajmujemy się na co dzień, mniej więcej 5-10% powinna być wykonana perfekcyjnie. Co z pozostałymi? Możemy je zaparkować w strefie „wystarczająco dobrze”. Bo tyle wystarczy, by bez uszczerbku sprawy toczyły się dalej. Co w sytuacji, kiedy starasz się wszystko zrobić perfekcyjnie? Najczęściej nie robisz nic. Nie jesteś w stanie. Już samo myślenie o tym Cię drenuje.
Perfekcjonizm kontra autopilot
Cześć zadań możesz wykonywać bez angażowania w nie całej uwagi, na tzw. autopilocie. To właśnie po to budujemy nawyki. Aby nie musieć zastanawiać się nad kolejnym krokiem, codziennie podejmować tych samych decyzji.
To nie bycie perfekcyjnym, ale działanie w ogóle, przynosi najlepsze efekty. Lepiej robić, niż cały czas obracać w głowie idealną wizję. Bo trudno tym wyobrażeniom powiedzieć stop – i ruszyć do przodu. Liczą się wyniki, a nie myślenie o nich i wyobrażanie sobie efektu.
Kulturowe mity i drastyczne skutki
Wiele osób z dumą mówi o tym, że są perfekcjonistami. Bo kulturowo utożsamiamy to z:
- dbałością o detale,
- zaangażowaniem,
- pracą ponad normę,
- wysokimi standardami – wyznaczanymi przede wszystkim sobie.
Brzmi wspaniale, prawda? Ale w praktyce jest niezwykle niebezpieczne. Bo to samonakręcająca się spirala. W efekcie perfekcjonizm, w swojej najbardziej podkręconej, toksycznej wersji, może prowadzić między innymi do:
- depresji,
- smutku, długotrwałego żalu,
- niskiej samooceny, braku pewności siebie,
- zaburzeń odżywiania.
Myślisz, że to jakieś odosobnione przypadki? Wręcz przeciwnie. Trudno jest stawiać sobie granice. I nie będzie przesadą, gdy powiem, że większość osób które tłumaczą swoje działania perfekcjonizmem, balansuje na granicy toksyczności.

Perfekcjonizm niszczy Twoje cele
Warto to podkreślić: perfekcjonizm nie ma nic wspólnego z dążeniem do doskonałości. Bo dążenie do doskonałości oznacza działanie. A chęć bycia idealnym, nieomylnym, doskonałym blokuje działanie.
Powtarzalne czynności to faktycznie okazja do bycia w czymś lepszym, do poprawienia wyniku. Ale maska perfekcjonizmu przybierana jest przede wszystkim po to, by ochronić nas przed wstydem, reakcją innych. Czekamy na idealny moment. Odwlekamy start w oczekiwaniu na poczucie pełnej gotowości.
Trzy oblicza perfekcjonizmu i ich skutki
Przyjrzyjmy się trzem obliczom perfekcjonizmu. Różnią się wektorami kierunków, ale wszystkie w swojej naturze są wyczerpujące.
- Ukierunkowany na siebie – gdy stawiasz sobie za cel nierealne standardy. I kiedy nie jesteś w stanie ich zrealizować, zaczynasz się karać.
- Nastawiony na innych – gdy wymagasz od innych takiej samej postawy. W sytuacji, gdy ktoś nie realizuje tej wizji, stajesz się bardzo krytyczny wobec tej osoby.
- Narzucony społecznie – gdy wierzysz, że takie są oczekiwania zewnętrzne. To mocno łączy się z przekonaniem, że tylko w ten sposób jesteś w stanie zyskać akceptację otoczenia.
Bycie perfekcjonistą, a nawet sama chęć uchodzenia za taką osobę, kosztuje bardzo dużo energii. I nie jest to wcale krok do osiągania celów. Wręcz przeciwnie. Obawa przed wstydem, oceną, porażką sprawia, że jeszcze mocniej chcesz zaznaczyć, jak bardzo się starasz, jak ogromną wagę przykładasz do każdego drobiazgu.
Obciążenie wynikające z takich dążeń powoduje kolejne szkody – nie widzisz możliwości, nowych okazji. Trwasz w stagnacji i próbujesz zbudować w wyobrażeniu coś jeszcze bardziej imponującego, aby zrobić lepsze wrażenie.
Perfekcjonizm adaptacyjny
Trzy opisane powyżej typy perfekcjonizmu są niszczące i niosą ze sobą ogromne ryzyko – nie tylko porażki w procesie osiągania celów, ale w ogóle życiowego wypalenia. I choć od początku podkreślam, że perfekcjonizm jest czymś złym, nie ma zalet, to muszę wspomnieć o jednej jedynej akceptowalnej formie.
Perfekcjonizm adaptacyjny to ten stan, w którym doskonalisz się, ale jednocześnie cieszysz się z procesu, z kolejnych osiągnięć, wyników. Nie negujesz siebie, własnych postępów.
Jak przestać blokować się perfekcjonizmem
Jeśli widzisz u siebie zachowania świadczące o perfekcjonizmie i chcesz wyrwać się z tego błędnego koła, proponuję Ci zacząć myśleć, jak być doskonałą, doskonałym, ale w realizacji celów.
Bo bycie perfekcjonistą jest zerojedynkowe. Nie ma tu miejsca na porażki. Natomiast dążenie do doskonałości to proces: wzloty, upadki, ważne lekcje, podejmowanie decyzji i ryzyka, przyglądanie się sobie i otoczeniu, uważność na okazje.
Dlatego polecam Ci budowanie nawyku wysokiego współczucia, czyli umiejętności stałego reagowania na błędy i cierpienie, zarówno u innych, jak i u siebie. Osoby, które potrafią współczuć, są mniej krytyczne wobec siebie, dostrzegają i doceniają zmiany, cieszą się z małych rzeczy.
Metody wspierające walkę z perfekcjonizmem
Mam świadomość, że jeżeli tkwisz w jarzmie perfekcjonizmu od lat, wcale nie będzie łatwo się przestawić – nawet gdy masz już świadomość swojego stanu. Polecam Ci taktyki, dzięki którym zyskasz umiejętność pozbywania się blokad. Możesz je stosować przy mniejszych i większych zadaniach.
- Skończone jest lepsze niż doskonałe – wyznacz deadline i zaangażuj wszystkie zasoby, by oddać zadanie w najlepszej możliwej formie.
- List pełen współczucia pisany do siebie. Napisz list i zawrzyj w nim trzy elementy:
– co myślisz i czujesz na swój temat
– co się wydarzyło
– scenariusz na kolejny dzień.
To metoda dobra do zarządzania rozczarowaniem na swój temat, oczekiwaniami wobec siebie, poczuciem własnej wartości.
- Przed startem zadania zdefiniuj stan, w którym uznasz stopień realizacji za wystarczająco dobry (opcja optimum).
Jak wiele żądasz od siebie? Od innych? Jak postrzegasz oczekiwania innych wobec Ciebie? Nie musisz być najlepsza, najlepszy we wszystkim. Wyznacz cele i skoncentruj się na kolejnych krokach do ich realizacji. Nie pozwól, żeby perfekcjonizm blokował Cię na tej drodze i odbierał radość z postępów. Zrozum, że lekkość i łatwość działania zyskujesz wtedy, gdy zostawiasz sobie margines na błędy, gdy pozwalasz sobie odpuszczać i gdy cieszy Cię również droga, a nie tylko jej doskonała wizja.
Interesuje Cię obalanie mitów i naukowe podstawy osiągania celów?
Polecam Ci moją książkę „Celomania. Potęga realizacji Twoich celów”.





